Dil ve Konuşma (İletişim) Sorunları odaklı Çocuk-Aile Danışmanlığı

Dil ve Konuşma (İletişim) Sorunları odaklı Çocuk-Aile Danışmanlığı

Dil ve Konuşma (İletişim) Sorunları odaklı Çocuk-Aile Danışmanlığı

“Eğer konuşamamanın ne demek olduğunu bilmek istiyorsanız bunun bir yolu var. Bir partiye katılın ve hiç konuşmayın. Ellerinizi iletişim kurmak için kullanabiliyorsanız kullanın ama kâğıt ve kalem kullanmayın. Çünkü kâğıt kalem kullanmak konuşamayan biri için her zaman çok kullanışlı bir iletişim yöntemi olmayabilir. Şimdi hazırsanız size ne yaşayacağınızı anlatayım: insanlar konuşuyorlar, arkanızdan konuşuyorlar, yanınızda, etrafınızda, üzerinizde, içinizde her yerde konuşuyorlar ve hatta sizin için bile konuşuyorlar. Ama asla sizinle konuşmuyorlar... o kadar sizinle konuşmuyorlar ki, sonunda kendinizi o ortamda bir mobilya gibi yok sayılmış hissediyorsunuz” (Musselwhite & St. Louis, 1988, p.104).

"Güçlü Aile, Güçlü Çocuk" sloganıyla, ÖZEL PİLUMUNUS AİLE DANIŞMA MERKEZİ, Dil ve Konuşma (İletişim) riski olan ya da Gecikmiş Konuşma, Uyaran Yetersizliği, Dil ve Konuşma Bozukluğu gibi tanılı çocukların, ebeveynlerinin ve öğretmenlerinin desteklenmesinde aile merkezli bakış açısı ile aile danışmanlığı temelinde alanında uzman ekibi ile gelişimsel/eğitsel/davranışsal tanılayıcı, eğitici, geliştirici ve rehberlik edici hizmetler sunar.

İletişim, dil ve konuşma bozuklukları en yaygın bozukluklardandır. Bunun nedeni iletişim, dil ve konuşma bozukluklarının hem “birincil” hem de “ikincil” bozukluk olarak karşımıza çıkmasından kaynaklanmaktadır. Dil ve konuşma bozuklukları, herhangi bir yetersizlikten kaynaklanmadığı durumlarda başlı başına tipik gelişime göre gerilik gösterdiğinde ve/veya sapma gösterdiğinde “birincil” bozukluk olarak adlandırılır. Örneğin gecikmiş dil ve konuşma, Özgül dil öğrenme güçlüğü/Gelişimsel dil bozukluğu, kekemelik, sesletim-sesbilgisi bozukluğu vb. İşitme yetersizliği, zihinsel yetersizlik, otizm spektrum bozukluğu gibi yetersizliklerden dolayı tipik dil gelişim sürecinde gecikme ve/veya sapma geliştiği durumlarda iletişim, dil ve konuşma bozuklukları “ikincil” bozukluk yani bir başka yetersizliğe eşlik eden bozukluk olarak adlandırılır.

Pek çok yetersizliğin söz öncesi dönemdeki ilk belirtileri: 

  • Gözkontağı kurmama ya da kısa süreli/anlık gözkontağı kurma,
  • Adı söylendiğinde bakmama,
  • İletişim amaçlı olarak bakışlarını nesne ve yetişkin arasında gezdirme,
  • İletişim amaçlı olarak jest (kafasını iki yana sallama, eliyle itme, el sallama, parmağıyla işaret etme vb.) kullanmama,
  • İletişim amaçlı olarak sözöncesi iletişim araçlarını kullanmama:
  • İstek: örneğin bir oyuncağı, yiyeceği işaret etme, eliyle uzanma ya da kucağa alınmak için iki kolunu uzatma vb.,
  • Reddetmek: örneğin bir nesneyi (oyuncak, yiyecek vb.) ya da eylemi (kucağa alınma girişimi, elindeki alma girişimi vb.) reddetmek amaçlı kafayı iki yana sallama, kafayı geriye doğru kaldırma, kaşları kaldırma, yüzü buruşturma vb., ilgi ve dikkat amaçlı iletişim başlatmama ya da başlatılan iletişime katılmama, yanıt vermeme şeklinde kendini gösterebilir.
  • Sosyal ilgi/etkileşim: örneğin birlikte oynarken, şarkı söylerken, kitap okurken, dans ederken vb. etkinlik yarım kaldığında devamını talep etmeme,
  • Ortak dikkat/yorumlama: dikkatini çeken ya da ilgi duyduğu nesne ve durumlara ilişkin bir başkasının dikkatini çekme girişimi (bakışla, sesle, jestle vb.) ya da bir başkasının başlattığı iletişim girişimine katılmama, bakmama/anlık bakma, ilgilenmeme vb. şeklinde kendini gösterebilir.
  • Çocuklar 6-9 aylıkken ünlü-ünsüz hecesel tekrarlar (ba-ba, ma-ma, pa-pa vb.) üretir, 10 ay civarında da çeşitlendirilmiş babıldamalar (ba-da-gu, be-de-gi vb.) gerçekleştirirler.  
  • İlk sözcüklerin üretimi: Tipik gelişimde çocuklar ilk sözcüklerini 1 yaş civarında üretirler. 18-24 ay civarında da 50 sözcüğü anlayabilirken 3oo sözcüğü üretebilirler. Pek çok durumda çocukların ilk sözcükleri üretimleri gecikme gösterdikleri ilk belirtilerdendir.
  • İki sözcüklü ifadelere geçişte gecikme: 18-24 ay civarında çocuklar iki sözcüğü birleştirmeye başlarlar.” Anne ver”, “baba gel”, “bak kedi” vb.
  • 18-24 ay civarında geçmiş zaman, hal ekleri, iyelik ekleri, şimdiki zaman, çoğul ekleri vb. kullanmaya başlar.
  • İki yaş civarında giderek artan miktarda soru sorarken 3 yaş civarında birkaç sıra almalı kısa sohbetlere katılabilir.
  • 4 yaş civarında ise konuşması bir yabancı tarafından dinlendiğinde tam olarak anlaşılabilir.

Erken dönemlerde karşımıza çıkan bu belirtilerin yanı sıra bazı belirtiler kendini okul sıralarında daha fazla belli edebilir. Özellikle:

  • Bağlam dışı dili anlama (geçmiş-gelecek ile ilgili dil vb.)
  • Akademik dili (bak, işaretle, altını çiz vb.) anlama,
  • Okuduğu / okunan okuma parçasını anlama,
  • Okuma parçasının olay örgüsünü giriş, gelişme-düğüm ve sonuç şeklinde özetleme,
  • Sorulan sorulara (kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden-niçin vb.) uygun cevap verebilme,
  • Soru sormama,
  • Ekleri (çoğul ekleri, zaman ekleri, sahiplik ekleri vb.) kullanmama, atma, hatalı kullanma (ev gidelim, ağlayok vb.)
  • Karşılıklı olarak belirli bir konuda sohbet edebilme,
  • Sohbette anlaşılmayan konuları açıklayabilme,
  • Sohbet sırasında kendi anlamadığı konuların açıklanmasını talep edebilme,
  • Sohbet kesintiye uğradığında konuyu toparlayabilme,
  • Sohbeti uygun şekilde sonlandırma,
  • Dili farklı amaçlarla kullanma (ikna, tartışma, özür vb.) gibi belli başlı belirtiler iletişim ve dil bozukluklarının belirtilerindendir.

Konuşma bozukluklarında da:

  • • Anlaşılmayan konuşma,
  • • Konuştuğu gibi yazma,
  • • Konuşurken takılma, ses uzatma, hece tekrarı, sözcük tekrarı gibi durumları tek tek ya da kombinasyonlar halinde sergileme,
  • • Hızlı bozuk konuşma
  • • Burundan/nazal konuşma gibi belirtiler sergileyebilir.

PİLUMUNUS’da Dil ve Konuşma Bozukluklarını Değerlendirme Süreci'nde aşağıdaki değerlendirme araçları ve süreçlerinden yararlanılılr:

Türkçe konuşan bireylerin dil ve konuşma değerlendirilmesinde kullanılan norm referanslı tarama ve tanılama testleri: 

       Genel Gelişim Tarama ve Kapsamlı Değerlendirme Araçları;

  • Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE)
  • Gazi Erken Çocukluk Değerlendirme Aracı (GEÇDA)
  • Denver II Gelişimsel Tarama Testi 

Dil ve Konuşma Gelişimini Değerlendirme Araçları; 

  • Erken Dil Gelişimi Testi (TEDİL; Topbaş ve Güven, 2009),
  • Okul Öncesi Dil Ölçeği (Yalçınkaya, Bayaoğlu, Saraçoğlu ve Belgin, 2007),
  • Erken Okuryazarlık Testi (EROT; Kargın, Ergül, Büyüköztürk ve Güldenoğlu, 2015),
  • Türkçe Sesletim ve Sesbilgisi Testi (SST; Topbaş, 2004/5),
  • Türkçe İletişim Gelişimi Envanterleri (TİGE-I/II; Aksu-Koç ve ark., 2011),
  • SALT 

Ayrıca İnformal değerlendirme yöntemi olarak dil ve konuşma bozukluklarının değerlendirilmesinde:

  • Ölçüt referanslı testler,
  • Dil-konuşma örneği alma,
  • Orofasiyel muayene,
  • Gözlem,
  • Görüşme,
  • Anket,
  • Kontrol listeleri,
  • Dinamik değerlendirme süreçlerinden uygun olanlar informal değerlendirme yöntemleri olarak kullanılmaktadır.

Siz de bebeğiniz/çocuğunuzda dil ve konuşma gecikmesi ya da sorunu olduğunu düşünüyorsanız, Merkezimizden değerlendirme talebinde bulunabilir, dil ve konuşma sorunları odaklı çocuk-aile danışmanlığı hizmetini yüzyüze ya da online alabilirsiniz...